Tiếng khèn – ngôn ngữ giao tiếp độc đáo của người Mông

08:12, 28/09/2016

BHG- Tôi gọi tiếng khèn là ngôn ngữ giao tiếp độc đáo của người Mông bởi nó không chỉ là phương tiện để giao tiếp giữa con người với thế giới tâm linh trong  đám ma, đám giỗ mà còn là tâm sự của chàng trai Mông gửi đến bạn tình, là tiếng lòng gọi bạn thiết tha, là khúc nhạc vui trong ngày hội hay những giây phút nghỉ ngơi sau một ngày dài làm việc...

Dạy khèn Mông cho thế hệ trẻ ở Pải Lủng (Mèo Vạc).
Dạy khèn Mông cho thế hệ trẻ ở Pải Lủng (Mèo Vạc).

Chúng tôi lên với Cao nguyên đá Đồng Văn khi hoa Tam giác mạch chuẩn bị vào mùa khoe sắc để thả hồn mình trong cái bao la, hùng vĩ của đất trời. Hình ảnh những chàng trai người Mông điêu luyện trong điệu múa khèn, cùng tiếng khèn tha thiết, xốn xang ở những buổi chợ phiên khiến lòng du khách ngẩn ngơ. Trong những ngôi nhà trình tường đơn sơ với cuộc sống còn muôn vàn khó khăn, nhưng chiếc khèn luôn được người Mông cất giữ cẩn thận ở nơi trang trọng nhất. Con trai Mông lên 7 - 8 tuổi đã bắt đầu học thổi khèn, dù trẻ hay già, lúc xuống chợ, hay đi chơi ngày hội... lúc nào cũng phải có cây khèn đi cùng. Qua tiếng khèn, điệu múa khèn mà có thể biết được chàng trai đó có mạnh mẽ và đời sống tinh thần phong phú hay không. Động tác múa khèn rất phong phú và đa dạng với những tổ hợp múa như: Nhảy đưa chân, nhảy lướt, quay đổi chỗ, nhảy ngang đạp chân, bước trườn, bước lượn, ngoáy chân, đánh chân tại chỗ, quay di động, quay nhích gót, đá gót chân, múa ngồi xổm, đi tiến, đi lùi theo bốn hướng... Vì vậy, những chàng trai Mông múa khèn trông như “vũ công” rất đẹp với những bước nhún, đảo, quay hoặc vừa ôm khèn vừa lăn mình trên đất. Chàng trai Giàng Mí Chá, sau khi kết thúc điệu múa khèn phục vụ du khách tại phố cổ ở Đồng Văn, chia sẻ: “Mình học múa khèn khi 8 tuổi, giờ đã có thể thổi được nhiều bài và múa nhiều điệu khó, tiếng khèn trong nhiều hoàn cảnh khác nhau lại có ý nghĩa khác nhau. Tiếng khèn diệu kỳ lắm, nó nói được tiếng lòng của người con trai Mông”.

Trước đây, khèn chủ yếu được sử dụng để thổi trong dịp đám tang, thể hiện sự xót thương đối với người đã khuất, cũng là để giao tiếp với thế giới tâm linh, nhưng ngày nay, để thể hiện tiếng lòng của người dân, khèn được sử dụng trong các ngày hội lớn của đất nước, địa phương, của dân tộc Mông, khèn dùng để gọi bạn tình, khèn hội tụ bạn bè, khèn thổi trong các buổi chợ phiên... Tiếng khèn Mông khi trữ tình, đằm thắm, mượt mà, có khi lại trầm hùng, tươi sáng, giục giã, khỏe khoắn như đôi chân vượt núi, băng rừng của chàng trai người Mông vậy. Tương truyền rằng, ngày xưa, xưa lắm, khi núi rừng còn ít dấu chân người, một gia đình người Mông có 6 anh em, ai cũng hát hay, sáo giỏi; tiếng sáo của họ lúc trầm lúc bổng, hay như tiếng gió reo trên dòng Nho Quế, tiếng chim rừng véo von trên đỉnh núi mờ sương. Đến một ngày, họ lập gia đình, những lúc không hợp đủ cả 6 người, tiếng sáo trở nên lạc điệu. Họ bàn nhau chế tác ra thứ nhạc cụ hợp nhất cả 6 thứ tiếng sáo ấy. Họ nghĩ ra cái bầu và 6 ống thổi thay cho 6 anh em, thứ nhạc cụ lạ lùng ấy khi hoàn thiện, thổi lên đã tạo ra thứ âm thanh có sức quyến rũ lạ kỳ, có thể thể hiện được những cung bậc cảm xúc của người “nghệ sỹ”, rồi nó phát triển cùng dòng chảy văn hóa dân tộc Mông cho đến hôm nay.

Hiện nay, trên Cao nguyên đá Đồng Văn, nhiều nơi vẫn giữ được nghề làm khèn Mông, trong đó, có làng nghề nổi tiếng ở thôn Tả Cổ Ván, xã Hố Quáng Phìn (Đồng Văn). Mỗi ngày, những nghệ nhân chế tác khèn Mông phải tỉ mẩn, khéo léo nhiều công đoạn từ chọn cây làm bầu, ống, dây buộc... để làm làm được một chiếc khèn có thể thổi ra những thanh âm tuyệt vời nhất. Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa khèn Mông, ngoài việc hỗ trợ người dân phát triển làng nghề truyền thống, huyện Đồng Văn đã chỉ đạo tổ chức nhiều lớp truyền dạy làm khèn Mông và học múa khèn Mông cho thế hệ trẻ; tổ chức Lễ hội khèn Mông hàng năm với nhiều hoạt động về làm khèn, múa khèn... giúp các nghệ nhân trong và ngoài tỉnh giao lưu, trao đổi kinh nghiệm bảo tồn và gìn giữ tiếng khèn Mông; ngành Giáo dục đưa các môn văn hóa truyền thống vào trường học. Tại Festival khèn Mông lần thứ nhất năm 2011, chiếc khèn Mông của Hà Giang đã được xác nhận kỷ lục Guinness Việt Nam là chiếc khèn Mông lớn nhất với chiều cao 10 m, dài 12 m; có tỷ lệ lớn gấp 10 lần so với chiều cao, chiều dài và lớn gấp 100 lần so với thể tích chiếc khèn bình thường của người Mông Hà Giang. Năm 2015 “Nghệ thuật Khèn Mông” đã được Bộ VHTT&DL đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, loại hình Nghệ thuật trình diễn dân gian.

Với nhiều tầng giá trị về văn hóa, cây khèn và tiếng khèn đã trở thành biểu tượng trong đời sống văn hóa tinh thần của người Mông. Một lần lên với Hà Giang, đắm mình trong những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông trên Cao nguyên đá, bạn hãy lắng lòng mình để cảm nhận những thanh âm diệu kỳ của cây khèn độc đáo được sáng tạo bởi những nghệ nhân chân trần trên đá núi.

BIỆN LUÂN


Ý kiến bạn đọc


Cùng chuyên mục

Hẹn nhau giữa mùa hoa Tam giác mạch

BHG - Tháng 10, tiết trời Cao nguyên đá chuyển mình se lạnh, cái nắng nhạt ngày cuối Thu làm cho những loài hoa nhỏ bé lấp ló bên dãy núi điệp trùng như cô gái mới lớn e ấp, nhẹ nhàng, xinh đẹp. Khi những con ong cần mẫn đi tìm mật, mải mê đậu lại trên cánh hoa cũng là lúc loài hoa Tam giác mạch bung mình khoe sắc, tạo nên sức sống diệu kỳ nơi miền đá lạnh. 

24/09/2016
Họp Ban chỉ đạo, Ban tổ chức triển khai kế hoạch tổ chức Ngày hội văn hóa dân tộc Mông toàn quốc lần thứ 2

BHG - Sáng 24.8, tại trụ sở UBND tỉnh, Ban chỉ đạo (BCĐ), Ban tổ chức (BTC) Ngày hội văn hóa dân tộc Mông toàn quốc lần thứ II đã tổ chức họp triển khai kế hoạch tổ chức Ngày hội văn hóa dân tộc Mông toàn quốc lần thứ II, năm 2016. 

24/08/2016
Có một loài hoa "Tím miên man, dịu vợi đến nao lòng"

BHG - Tháng 10, với bất kỳ ai đam mê du lịch trải nghiệm và khám phá, không thể không ước được một lần lên với miền cực Bắc của Tổ quốc, nơi những cánh hoa Tam giác mạch (TGM) tím, hồng nhẹ nhàng lay động trong làn gió thu giữa Cao nguyên đá hùng vĩ.

21/09/2016
"Địa chỉ đỏ" trên bản đồ du lịch

BHG - Với những người yêu thích du lịch, đặc biệt là du lịch trải nghiệm, khám phá vẻ đẹp kỳ vĩ của thiên nhiên và những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số thì Hà Giang là một địa chỉ du lịch không thể bỏ qua. Những năm gần đây, đặc biệt từ khi Cao nguyên đá Đồng Văn trở thành thành viên mạng lưới Công viên địa chất Toàn cầu, đã có hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước đến với mảnh đất địa đầu của Tổ quốc, doanh thu ngành Du lịch tăng cao, góp phần quan trọng vào sự phát triển KT - XH chung của tỉnh.

18/08/2016